Denez, un chanteur et un compositeur merveilleux ! (bilingue)…
E brezhoneg
Denez, ur c’haner hag ur sonaozour dudius !
Denez : marteze n’ouzoc’h ket mat piv eo an den-mañ ? Evit gouzout muioc’h diwarnañ, ar c’haner, ar sonaozour, deuit ganin d’ober anaoudegezh gantañ.
Denez (Prigent eo e anv familh, met Denez a zo e anv arzour, hag a vez graet deus outañ bremañ) a zo ganet ar 17 a viz C’hwevrer 1966 e Brest. Met e vugaleaj en deus tremenet e Santeg, e-pad e vakañsoù. E Bro-Leon emaomp amañ. Ya, met pas e neblec’h e Bro-Leon… Nann ! E Santeg emaomp ! Ur gwir vro eo ar vro-mañ, ma zo unan, gant tud kalonek ha youlek… ha, penaos lavar’… gant un tammig lorc’h enno marteze…
Selaouit ’ta ! Kontet eo bet din e oa bet un den kozh eus Santeg hag en doa lavaret an dra-mañ, goude ma oa bet trec’het ar Frañs gant an Alamagn e miz Mae 1940 : « Ma, biskoazh! N’eus morse bet ur Santegoat war ar front neuze ?». Ar c’homzoù-se a ro deomp da c’houzout kenañ diwar-benn tro-spered kreñv an dud amañ, gwechall ! Marteze eo bet cheñchet an traoù abaoe… Piv ’oar…
Amzer ar bugaleaj – Amzer ar yaouankiz :
A-viskoazh eo bet Denez levezonet, e-pad e vugaleaj, gant bro Santeg, gant ar mor ken rust er goañv, gant an aodoù gouez ken brav ha gant an amzer o cheñch atav: glav bep eil deiz (pe dost…), avel bemdez hag heol splann (a-wechoù…) e-pad an hañv…
Hag evel ar grennarded-all eus e oad en deus tremenet Denez e yaouankiz, e-pad ar vakañsoù, o kemer plijadur tro-dro ar vro.«J’en ai fait des conneries !» emezan e galleg « à traîner dans le bourg avec ma mobylette, avec le pot d’échappement trafiqué ! » Ha paket fall a-wechoù… Ha sikanet meur a-wech ! Met, petra ’ri ? Ret eo mare ar yaouankiz en em baseal forzh penaos !
Amzer benniget ar vakañsoù… Met an amzer disoursi-se ne c’hell ket padout da viken. Ha ret e vez dezhañ heuliañ e familh hepdale war-zu ar Releg-Kerhuon, e-lec’h emañ e dad skolaer. Eno, daoust ma n’eo ket ken pell alese eus e vro Santeg ken karet, n’en em gav ket en e vleud tamm ebet. Evel e-barzh un toull-bac’h en em sant kentoc’h ! Neuze, pa zistro e Santeg d’ar vakansoù, e gav adarre e vamm-gozh gant kement a blijadur. Ganti en deus desket ar brezhoneg, rak e dad n’en deus ket bet james en e soñj treuskas yezh hon tadoù d’e vab ! Petra a servijfe gouzout ur yezh ken disprizet hag a zo o vont da get ouzhpenn-se ?
Mare an dizoloadennoù :
Ar brezhoneg ! Un teñzor digredus e tizolo neuze. Ur yezh hag a glot ken brav evitañ gant an natur en-dro dezhañ. Ur yezh hag a son ivez evel ur c’han ! Sebezet e vez o klevout ar wech kentañ ar c’hantikoù kanet e brezhoneg da-geñver an oferenn-sul e Santeg, kantikoù kanet a-bouez penn gant holl an dud, evel “Da feiz hon tadoù kozh” ! Rak emaomp amañ e Bro-Leon, anvet gwechall « Bro ar veleien » ! Aze emañ marteze ar wech kentañ eo bet fromet o selaou ar c’hantikoù-se kanet« a capella » hag en deus komprenet e vefe marteze ar c’han e donkadur.
Met er Releg-Kerhuon an hini eo, en deus bet ar chañs (ne oa ket dek vloaz c’hoazh) da selaou evit ar wech kentañ ar c’hoarezed Goadeg o kanañ ar c’han-ha-diskan en ur fest-noz. Pebezh dizoloadenn !
Setu Denez e Brest bremañ evit e studioù eil derez :
Ar gêr ne blij ket kalz dezhañ, daoust ma vez he anezerien tud degemerus-tre. Ar gêr a seblant dezhañ bezañ ur gêr yen ha dibersonel. E lise Kerichen emañ o studiañ hag e vez graet goap deus outañ abalamour d’e bouez-mouezh pounner. Met ne ra forzh! « A Kérichen, je me faisais foutre de ma gueule à cause de mon accent ! ». Ar pouez-mouezh-se en deus dalc’het hiziv hag an dra-se a blij din kenañ !
Ur bed o cheñch :
Met dizale, e penn kentañ ar bloavezhioù 1970, e vo an traoù o cheñch buan e Breizh : traoù fall ha traoù vat d’ar memes tro. An traoù fall: ar c’hleuzioù o vezañ distrujet gant an adlodennañ, ar saotradur o kreskiñ un tammig e pep lec’h hag ar brezhoneg o vont da get tamm-ha-tamm abalamour da volontez Bro-C’hall d’e lazhañ da vat. An traoù vat : ar ret da wareziñ an endro hag adginidigezh dic’hortoz ar sevenadur breizhek !
Ya, kompren a rit bremañ : kouezhet eo bet Denez e-barzh kan hengounel hor bro pa oa bihan, evel Obeliks e-barzh chaodouron ar « potion magique » ! Met ret eo dezhañ gouzout muioc’h bremañ diwar-benn hor sevenadur hag hor sonerezh. Mont a ra neuze d’ar festoù-noz ha darempred a ra gant kanerien hengounel e Kreiz Breizh, peizanted en o zouez. Ha kregiñ a ra dizale da ganañ ar c’han-ha-diskan ha pa vez o kanañ, e kav kement a blijadur o lakaat an dud da zañsal. Ur berzh a ra !
E Roazhon emañ bremañ e skol-veur, o studiañ diwar-benn an arzoù. Eno a ra anaoudegezh gant an hini a vo e wreg diwezhatoc’h, an hini a vo kement prizius evitañ evit he alioù en e vuhez da zont. Rak eo deuet tamm-ha-tamm ar mennozh en e benn da vezañ ar c’han marteze dañvez e vicher.
Heuliañ a ra kentelioù brezhoneg er skol-veur Roazhon hag e vo bremaik kelenner war ar brezhoneg er skolioù Diwan. Met entanet eo gant ar c’han atav, ar gwerz dreist-holl. Hag amañ e vo ur mare a-bouez evitañ pa gemero perzh er «Trans Musicales de Rennes» e 1992. Eno e vezo dizoloet gant an arvesterien, a re-mañ pell koulskoude ouzh bed ar sonerezh hengounel breizhek. Hag a ra ur berzh ! .
Ha setu Denez o kenderc’hel bremañ da c’houzout pelloc’h c’hoazh diwar-benn sonerezh ha kan hengounel ar vro. Dizoleiñ a ra ar Barzaz Breiz, un dastumad digredus a ganaouennoù hengounel hag a varzhonegoù dastumet gant Hersart de La Villemarqué. Un teñzor digredus !
Mestr ar gwerz hag ar c’han breizhek :
Sur eo Denez bremañ ! Ar c’han a vo e vicher. Ar c’han a vo e dazont !
Ur mouezh dispar en deus hag e zoare da ganañ a c’hell lakaat an dud da vezañ souezhet marteze, o klevout anezhañ evit ar wech kentañ. Danvez ar gwerz a zo un danvez ispisial, gant istorioù trist o rentañ kont eus darvoudoù strizh alies. E zoare da ganañ a glot gant an istorioù-se. E vouezh a zo kreñv hag a sav uhel, gant pozioù hir, evel ur garm-hud leun a lourennegezh. Bez a zo ar re hag a gar diouzhtu ha bez a zo ar re all ne garont ket, pe a gav dezho eo re stambouc’het e zoare da ganañ. Met ouzhpenn kanañ ar gwerz e kan ivez meur a ganaouennoù da zañsal (gavotenn, plinn, vals) hag all !
Ret eo selaou hag adselaou anezhañ evit kompren emañ Denez evel « treuzneuziet » pa vez o kanañ. N’em eus ket bet tro da welet anezhañ c’hoazh, met un DVD dispar (A unvan gant ar stered) am eus, e lec’h e welan pegement a c’hizidigezh a zo en e stumm da ganañ ha da vezañ war al leurenn. C’hoari e vestr a ra en un doare naturel, gwisket kran atav.
Ouzhpenn kanañ kanaouennoù hengounel emañ Denez ur sonaozer hag ur barzh dibar. Dedennet-tre eo ivez gant ar sonerezh elektronek ha gant binvioù sonerezh eus ar bed a-bezh, a c’heller klevout kement er ganaouennoù hengounel eget er tonioù savet gantañ !
N’em eus nemet pevar CD eus Denez : A unvan gant ar stered, Me ’zalc’h ennon ur fulenn aour, Ar gouriz koar ha Sarac’h.
Bez ’zo enno kanaouennoù ha tonioù a blij din kenañ evel :
An teodoù fall (selaouit), Beajet ’m eus (selaouit), Eostig Kerchagrin (selaouit), Ar rannoù (selaouit), Plac’h Landelo (selaouit), Gwerz Penmarc’h (selaouit), Gwerz ar vezhinerien (selaouit), An hini a garan (selaouit), ken brav an holl anezho !
Kit neuze da welet ha da selaou Denez war internet hag e welot pegen bras eo niverus ar ganaouennoù bet enrollet gant ar c’haner ken dispar ha ken dudius-se, e-pad tregont vloaz, a-hed ur vuhez dibar ! Kit dreist-holl da welet anezhañ war al leurenn. Aze emañ Denez ur gwir mestr gant e gan !
En français
Denez : vous ne le connaissez peut-être pas très bien ? Alors, pour en savoir plus sur l’homme, le chanteur, le compositeur, venez avec moi faire sa connaissance !
Denez (Prigent est son nom de famille, mais comme artiste, il se fait appeler Denez désormais) est né à Brest le 17 février 1966. Mais il a passé son enfance, pendant les vacances, à Santec. Nous sommes ici dans le Léon, mais pas n’importe où dans le Léon. Non ! Nous sommes à Santec ! Un vrai pays s’il en est un, avec des gens déterminés, volontaires et qui ont en eux… comment dire… comme un tantinet de fierté.
Ecoutez-donc ! On m’a raconté qu’une personne âgée de Santec avait dit la chose suivante après que la France a été battue par l’Allemagne en mai 1940 : « Ma biskoazh ! N’eus morse bet ur Santegoat war ar front neuze ? » (« Mais bon sang ! Il n’y a donc pas eu un seul Santecois sur le front alors ? »). Ce propos révèle quelque part le caractère bien trempé des gens du coin, autrefois. Mais aujourd’hui les choses ont peut-être changé… Allez savoir …
Le temps de l’enfance – Le temps de la jeunesse :
Denez a été influencé à jamais, dans son enfance, par le pays de Santec, par la mer si rude l’hiver durant, par cette côte sauvage et si belle et par le temps qui change en permanence : de la pluie tous les deux jours (ou presque…), du vent tous les jours (1) et un soleil resplendissant (parfois …) pendant l’été…
Et comme les autres adolescents de son âge, Denez a passé sa jeunesse, pendant les vacances, à s’amuser dans les parages. « J’en ai fait des conneries » dit-il (en français dans le texte) « à traîner dans le bourg avec ma mobylette, avec le pot trafiqué ! » Et il s’est fait pincer plusieurs fois et engueuler souvent… Mais que voulez-vous, il faut bien que jeunesse se passe !

C’était le temps béni des vacances, mais ces moments d’insouciance ne sont pas faits pour durer éternellement. Car bientôt, il lui faut suivre sa famille du côté du Relecq-Kerhuon (2), où son père est instituteur. Là-bas, bien que n’étant pas si éloigné que cela de son Santec tant aimé, il ne se sent pas du tout dans son élément. Il a plutôt l’impression de se trouver comme en prison !
Alors, quand il retourne en vacances à Santec, il retrouve sa grand-mère avec tant de joie ! C’est avec elle qu’il apprend le breton, car son père n’a jamais daigné lui transmettre la langue de nos aïeux ! A quoi servirait de connaître une langue tant méprisée et qui, de plus, va disparaître ?
Le temps des découvertes :
Le breton ! Il découvre alors ce trésor incroyable. Une langue qui, pour lui, est si magnifiquement en harmonie avec la nature qui l’entoure. Une langue qui sonne aussi comme un chant ! Il est émerveillé quand il entend les cantiques chantés en breton lors de la messe du dimanche à Santec, cantiques chantés à pleine voix par tous les fidèles. comme “Da feiz hon tadoù kozh”(“A la foi de nos ancêtres”) ! Car nous sommes ici dans le Léon, qu’on appelait autrefois « La terre des prêtres » ! C’est là peut-être qu’il a éprouvé ses premières émotions en écoutant les cantiques chantés « a capella » et qu’il a compris que le chant serait peut-être sa destinée.
Mais c’est au Relecq-Kerhuon qu’il a la chance d’entendre pour la première fois les sœurs Goadeg chanter le kan-ha-diskan dans un fest-noz. Quelle découverte !
Le voici maintenant à Brest pour ses études secondaires :
La ville ne lui plaît pas beaucoup, même si ses habitants sont sympathiques et accueillants. La ville lui paraît froide et impersonnelle. Il est élève au lycée Kérichen et l’on se moque de lui à cause de son fort accent. Mais peu lui importe ! « On se foutait de ma gueule à cause de mon accent ». Il a gardé cet accent aujourd’hui et cela me plaît beaucoup !
Un monde en train de changer :
Mais bientôt, en ce début des années 1970, les choses changent vite en Bretagne : des choses négatives et d’autres positives. Les points négatifs : la destruction de la nature et des talus à cause du remembrement, la pollution qui s’accroît un peu partout et la langue bretonne qui tend à disparaître peu à peu par la volonté délibérée de la France de l’éradiquer. Les choses positives : la prise de conscience de la nécessité de protéger l’environnement et la renaissance étonnante de la culture bretonne !
Oui, vous comprenez maintenant : Denez est tombé dans le chant traditionnel breton quand il était petit, comme Obélix dans la « potion magique » ! Mais il lui faut maintenant en savoir plus au sujet de notre culture et de notre musique. Il courre les fest-noz et fréquente les chanteurs du Centre-Bretagne, parmi eux des paysans. Et il se lance bientôt dans le kan-ha-diskan et trouve là un plaisir immense à faire danser les gens. Et, à chaque fois, il fait le « buzz »!
Il est maintenant à Rennes, à l’université, où il étudie les arts plastiques. Là, il fait la connaissance de celle qui sera plus tard sa femme et celle qui lui sera si précieuse pour le conseiller dans sa future vie. Car, a germé en lui, petit à petit, l’idée que le chant pourrait être son métier.

Il suit des cours de breton à la fac de Rennes et va bientôt enseigner la langue dans les écoles Diwan. Mais il est toujours aussi passionné par le chant et particulièrement par la gwerz. Et ici se produit pour lui un évènement majeur lorsqu’il chante aux « Transmusicales de Rennes » en 1992. C’est là qu’il sera découvert par les festivaliers dont l’univers musical est pourtant éloigné du monde de la musique traditionnelle bretonne… Et il va faire sensation !
Voici maintenant Denez qui continue à apprendre encore davantage sur la musique et le chant traditionnel de notre pays. Il découvre le Barzaz Breiz, ce recueil incroyable de chants traditionnels et de poèmes de Bretagne collectés par Hersart de La Villemarqué. Un trésor extraordinaire !
Le maître de la gwerz et du chant en breton :
Maintenant c’est sûr. Chanter sera son métier et son destin !

Il faut l’écouter et l’écouter encore pour comprendre que Denez est comme « habité » quand il chante. Je n’ai pas encore eu l’occasion de le voir, mais je possède un DVD magnifique (A unvan gant ar stered ) dans lequel je vois combien il y a de sensibilité dans ses interprétations et dans sa grande présence sur scène. Il « assure » naturellement, toujours élégamment habillé.
Au-delà d’interpréter des chansons traditionnelles, il est aussi un compositeur et un poète merveilleux. Il est également attiré par la musique électronique et par les instruments de musique du monde entier que l’on peut écouter, tant dans les chants traditionnels que dans les airs de sa composition.
Je ne possède que 4 CD de Denez : A unvan gant ar stered, Me ’zalc’h ennon ur fulenn aour, Ar gouriz koar et Sarac’h.
On y découvre des chants et des mélodies qui me plaisent particulièrement comme :
An teodoù fall (3) Ecoutez
Beajet’m eus (4) Ecoutez
Eostig Kerchagrin (5) Ecoutez
Ar rannoù (6) Ecoutez
Plac’h Landelo (7) Ecoutez
Gwerz Penmarc’h (8) Ecoutez
Gwerz ar vezhinerien (9) Ecoutez
An hini a garan (10) Ecoutez
Tous magnifiques !
Allez donc écouter Denez sur internet et vous verrez le nombre incroyable de chants que ce chanteur exceptionnel et tellement attachant a enregistrés en l’espace de 30 ans d’une belle carrière ! Allez surtout le voir sur scène. Là Denez se révèle pleinement dans son art !
YK janvier 2026
ANNEXES :
(1) Santec : La belle photo en tête de l’article représente l’île de Sieck. Cette petite île se trouve en face du Dossen, un hameau de Santec. Elle est entourée par la mer à marée haute et est accessible à pied, à marée basse. L’île est privatisée, mais tout un chacun peut en faire le tour.
Par ailleurs. ici, le vent ne souffle pas d’hier ! En 1666, le vent du Nord-ouest souffla si fort pendant plusieurs jours de suite que 250 hectares de culture furent recouverts de sable ainsi que les métairies et le manoir de Brigué. Les Etats de Bretagne durent faire construire une digue de genêts, puis en 1760 accorder une dotation de 1000 livres par an pour lutter contre l’avancée des sables. La lutte continue aujourd’hui, menée par l’Office National des Forêts.
(2) Le Relecq-Kerhuon : c’est en 1896 que le village du Relecq et le hameau de Kerhor près de l’estuaire de l’Elorn se détachent de Guipavas pour donner naissance à la commune du Relecq-Kerhuon.
Le terme de Kerhor désigne aussi la communauté des pêcheurs des environs de Guipavas et le type le bateau très particulier qu’ils utilisent pour pêcher à la senne dans la rade de Brest. Les pêcheurs kerhors sont réputés comme d’intrépides marins, farouches et un peu pirates, à tel point qu’au début du siècle dernier les Brestoises menaçaient encore leurs garnements de la venue des kerhors, ces « bohémiens de la mer ».
Le kerhor, à l’équipage mixte et familial, (comme les Sinagots du golfe du Morbihan) est un petit bateau noir, pointu aux deux extrémités, à deux mâts sans apiquage et non ponté, adapté à la navigation dans la rade de Brest, plus délicat à manœuvrer en haute mer. L’été, on cabane à l’aide des voiles souvent usées et rapiécées. L’hiver, le bateau retourné et recouvert de paille et de joncs sert aussi, bien souvent, d’abris et de maison à cette population atypique.
(3) An teodoù fall : (« chanson des mauvaise langues ») Un “ton simple” de plinn recueilli à partir de feuilles volantes selon deux versions l’une de Francis Moal et l’autre de Pabor Kastell.
Le thème : Sur les mauvaises langues de Saint-Pol-de-Léon, jalouses de ceux qui s’aiment, curieuses de tout.
(4) Beajet’m eus : (« j’ai voyagé »)
| Beajet ‘m eus tro-dro d’ar bed Da glask petra, me n’ouzon ket Da glask n’ouzon ket re petra Ha ne gaven me ket amañ Beajet ‘m eus ‘bro ar stered Da glask petra, me n’ouzon ket Da glask n’ouzon ket re petra Ha ne gaven ket er bed-mañ ‘Pezh ‘oa da welet, ‘m eus gwelet ‘Pezh a oa da vevañ, ‘m eus bevet ‘Pezh ‘oa da c’houzout, ‘m eus desket ‘Pezh a glasken, m’eus ket kavet A-benn seizh vloaz, on distroet E toull ma dor, em eus kavet ‘Pezh a glasken ha ‘gaven ket Ur glenn hag ur vro ‘m boa ankoueet | J’ai voyagé autour du monde A la recherche d’une chose, je ne savais laquelle Je ne savais pas très bien ce que je recherchais Et qu’ici, je ne trouvais pas J’ai voyagé dans le pays des étoiles A la recherche d’une chose, je ne savais laquelle Je ne savais pas très bien ce que je recherchais Et qu’en ce monde, je ne trouvais pas Tout ce qu’il fallait voir, je l’ai vu Tout ce qu’il fallait vivre, je l’ai vécu Tout ce qu’il fallait savoir, je l’ai appris Ce que je cherchais, je l’ai enfin trouvé Au bout de sept ans, j’étais de retour Sur le seuil de ma porte, j’ai trouvé Ce que je cherchais et que je ne trouvais pas Une terre et un pays que j’avais oubliés |
(5) Eostig Kerchagrin (« Le rossignol de Kerchagrin »)
(6) Ar rannoù : (« les séries ») Vous saurez tout sur cet air énigmatique en consultant sur le site de la Kevrenn l’article qui lui est consacré (consulter)
(7) Plac’h Landelo : ( “La fille de Landelo”) Une gwerz écrite par le poète Bernez Tangi de Carentec créateur avec Denez Abenot du groupe Storlok
(8) Gwerz Penmarc’h : cette gwerz très ancienne relate le naufrage d’un navire de la flotte d’Audierne revenant de Bordeaux, sur les rochers de la pointe de Penmarc’h. le jour de la Sainte Catherine (année inconnue). Dans la chanson, on accuse les habitants de Penmarc’h, de Penhors et de la Trinité d’avoir volontairement garder de la lumière dans leurs clochers respectifs pour tromper les pilotes. Les archives judiciaires de l’époque ne relatent rien de tel. Des pilleurs d’épaves oui, des naufrageurs certainement pas !
(9) Gwerz ar vezhinerien : (« la complainte des goémoniers ») Créée par Denez Abernot de Plougerneau, cette gwerz est un des chants emblématiques du pays Pagan
| Ha pa ‘moa klevet ar c’heleier E ranke mont kuit ma mestrez Da vezhinañ d’an enezeier Trielen ha Molenez Ho rom di lam di lo ! Ho rom di lam di lo ! Na pa ‘moa klevet ar c’heloù E ranke mont kuit mintin mat Kerkent hag a save er goulou E save an dour em ma daoulagad | Quand j’ai appris les nouvelles Comme quoi ma bonne amie devait partir Ramasser du goémon sur les îles de Trielen et de Molène Ho rom di lam di lo ! Ho rom di lam di lo ! Quand j’ai appris la nouvelle Qu’elle devait partir de bon matin Dès le lever du jour Les larmes me sont montées aux yeux |
(10) An hini a garan : (« celui que j’aime ») Cette magnifique gwerz a été écrite par l’abbé Jean-Baptiste Oliero (1856-1930) sur une mélodie vannetaise. Depuis, de nombreux interprètes l’ont inscrite à leur répertoire.
An hini a garan… Gwechall bihan er gêr
Pa oamp tostik, an eil, an eil ouzh egile
Ma c’halon ne gare, gare nemet unan
Pa oan bihan er gêr, an hini a garen
An hini a garen, un deiz n’eus ma laosket
Aet eo d’ar broioù pell, d’ur vro n’anavezen ket
Aet eo d’ar broioù pell, da c’hounit e vara
Kollet, kollet un deiz, an hini a garan
En Français :
Celui que j’aime… Autrefois, quand j’étais petite, à la maison
Et que nous étions ensemble, tout près les uns des autres
Mon coeur n’aimait, n’aimait que lui
Quand j’étais petite, à la maison, celui que j’aimais
Celui que j’aimais, un jour, m’a quittée
Il est parti vers des contrées lointaines, dans un pays que je ne connaissais pas
Il est parti vers des contrées lointaines, pour gagner sa vie
J’ai perdu, j’ai perdu un jour, celui que j’aimais